|
WSTĘP
Zalew Wiślany wraz z obszarami miast i gmin nadzalewowych
często określany jest jako Kraina Zalewu Wiślanego. Obejmuje ona północno-wschodnie
tereny województwa pomorskiego i północno-zachodnie województwa warmińsko-mazurskiego.
Na obszarze tym gospodarują jednostki podstawowe samorządu lokalnego
z siedzibami w: Elblągu (dwie), Braniewie (dwie), Fromborku, Tolkmicku,
Nowym Dworze Gdańskim, Stegnie, Sztutowie i Krynicy Morskiej.
Kraina Zalewu Wiślanego urzeka wspaniałymi zabytkami, zacisznymi zakątkami,
czystymi plażami, różnorodnymi krajobrazami. Na turystę czekają tu
słoneczne plaże i piaszczyste wydmy Mierzei Wiślanej, pachnące żywicą
sosnowe lasy i ożywczy wiatr od morza. Turysta może podziwiać bezleśne
równiny Żuław Wiślanych z niezliczoną ilością rowów, kanałów i stacji
pomp. Może też zapuścić się w głębokie jary i wąwozy Wysoczyzny Elbląskiej,
by powędrować urokliwymi ścieżkami do niedostępnych grodów, olbrzymich
głazów i starych dębów rosnących w "świętych" bukowych gajach
tej "górskiej" krainy z widokiem na morze. Wysłucha wspaniałych
opowieści o dawnych i obecnych mieszkańcach tych ziem.
Vademecum spełnia rolę mini przewodnika, który obejmuje swym zasięgiem
obszary nad Zalewem Wiślanym. Są to tereny od Wisły na zachodzie,
do rzeki Pasłęki i granicy z Federacją Rosyjską na wschodzie; od wybrzeża
Bałtyku na północy, do południowych krańców granic miast i gmin nadzalewowych.
Wspomniano w nim także o Obwodzie Kaliningradzkim, stanowiącym część
Krainy Zalewu Wiślanego.
Przewodnik składa się z czterech podstawowych części: ogólnej, opisu
szlaków turystycznych, encyklopedii krajoznawczej i informacji praktycznych.
Część ogólna zawiera krótką charakterystykę geograficzną, historyczną,
ekonomiczną i turystyczną Krainy Zalewu Wiślanego, w tym Mierzei Wiślanej,
Żuław Wiślanych, Wysoczyzny Elbląskiej i Wybrzeża Staropruskiego (zwanego
również Pobrzeżem Staropruskim). Część druga prezentuje szlaki turystyczne
regionu w podziale na: piesze (P), rowerowe (R), motorowe (M), wodne
(W) (w tym kajakowe), kolejowe (K) i ekologiczne (E). W tekście podano
informacje o ciekawych miejscach i obiektach położonych na poszczególnych
trasach, a także w niedalekiej odległości od nich. Nazwy ważniejszych
miejscowości i obiektów opisanych w encyklopedii krajoznawczej napisano
pogrubioną czcionką. Trzecia część stanowi opis, w formie oddzielnych
haseł ułożonych w porządku alfabetycznym, ciekawszych miejsc i miejscowości,
rzek i rezerwatów przyrody. W końcowej części przewodnika podano najważniejszą
literaturę dotyczącą regionu wykorzystaną przy pisaniu tej publikacji
oraz podstawowe dane teleadresowe urzędów gmin i punktów informacji
turystycznej, w których turysta uzyska aktualne informacje o regionie
i wybranych miejscach noclegowych. Autorzy swą uwagę skoncentrowali
głównie na polskiej części tej krainy.
Życząc miłej lektury, wyrażamy nadzieję, iż Państwa kontakt z Krainą
Zalewu Wiślanego na czytaniu tego przewodnika się nie skończy. Pragnieniem
autorów jest, by zechcieli Państwo z Krainą Zalewu Wiślanego wiązać
swój wypoczynek i czas wolny, poznawać jej pasjonującą historię, zadziwiające
obiekty hydrotechniki, niezwykłą przyrodę, piękne krajobrazy, a wypoczywając
wzmacniać siły witalne.
I. KRAINA ZALEWU WIŚLANEGO
1. Uwagi ogólne
Zapewne niemal każdy z nas zna uroki starych lasów, pięknych krajobrazów,
bezkresu morskich wód, piaszczystych nadmorskich plaż, cennych zabytkowych
budowli, urzekających dzieł sztuki oraz fascynujący świat fauny i
flory. Rzadko jednak możliwy jest dostęp do tych dóbr w tym samym
czasie i miejscu. Jest taka kraina, gdzie walory te są dostępne dla
każdego, kogo interesuje świat przyrody oraz historia zawarta w budowlach
i dziełach sztuki.
Zalew Wiślany i jego szerokie otoczenie coraz częściej nazywane są
Krainą Zalewu Wiślanego. To określenie trafnie oddaje charakter obszaru
i jego funkcje. Terminu tego będziemy używać w tej publikacji. Obszar
ten obejmuje północno-wschodnie gminy województwa pomorskiego oraz
północno-zachodnie gminy województwa warmińsko-mazurskiego i jest
identyfikowany z przybliżonym zasięgiem działania jednostek samorządu
lokalnego z siedzibami w: Elblągu, Braniewie, Fromborku, Tolkmicku,
Nowym Dworze Gdańskim, Stegnie, Sztutowie i Krynicy Morskiej. Jednostki
te zrzeszyły się w związek gmin, który nieco łagodzi chyba nieuzasadnione
rozbicie tego niepodzielnego obszaru na część polską i rosyjską, a
w polskiej jeszcze na dwa województwa. Na terenach tych, których łączna
powierzchnia wynosi 1534 km2, zamieszkuje stale około 208 tys. osób.
Mieszkańców i samorządy lokalne obszarów przyzalewowych łączą przede
wszystkim środowisko naturalne, dzieła przyrody, więzy gospodarcze,
liczne funkcje usługowe, wieloletnie więzy administracyjne, wspólnota
interesów związana głównie z turystyką, a w mniejszym stopniu także
podobne dzieje historyczne i dorobek kulturowy. Pod względem fizjograficznym
Krainę Zalewu Wiślanego tworzą cztery mezoregiony: Mierzeja Wiślana,
Żuławy Wiślane, Wysoczyzna Elbląska i Wybrzeże Staropruskie. Każda
z tych części jest inna, ale jednocześnie równie bogata w zasoby przyrody
i kultury materialnej. Niemal w centrum tego obszaru znajduje się
Zalew Wiślany.
Krainę Zalewu Wiślanego charakteryzuje niezwykle cenna przyroda, bogate
zasoby wody, zróżnicowane, a miejscowo wręcz unikalne, ukształtowanie
terenu, 50 km nadbałtyckich piaszczystych plaż oraz korzystny dla
zdrowia mikroklimat nadmorski. Bogactwa naturalne tej krainy na dużą
skalę są udostępniane dla potrzeb turystyki, wypoczynku oraz różnych
form działalności gospodarczej. Istnieje tu możliwość uprawiania sportów
wodnych i motorowodnych, uprawiania wędkarstwa lądowego i morskiego,
są tu dogodne warunku do windsurfingu; dodatkowo można tu uprawiać
sporty lotnicze, jeździectwo konne. Można wybrać się na różnorodne
uzupełniające trasy turystyczne, np. szlakiem Zamków Krzyżackich,
szlakiem Domów Podcieniowych, Śladami Mennonitów i wieloma innymi.
Walory turystyczne obszaru zyskują na wartości i atrakcyjności dzięki
niezwykle cennym zasobom kultury materialnej, unikalnym dziełom hydrotechniki,
dobremu skomunikowaniu z krajem i zagranicą oraz bogatej, ciągle modernizowanej
infrastrukturze turystycznej.
W ostatnich latach kraina przechodzi głębokie przeobrażenia. Zbudowano
bądź rozbudowano i zmodernizowano infrastrukturę komunalną, komunikacyjną,
ochrony środowiska i socjalno-bytową. Rozwinięto szkolnictwo wyższe.
W Elblągu powstaje Park Technologiczny, tworzone są ośrodki naukowo-badawcze.
Modernizowane drogi krajowe (np. nr 7 i 22), trwa przebudowa wielu
dróg wojewódzkich i gminnych; nowe mosty w Elblągu, Drewnicy i Kępkach
uczyniły wielki krok w skomunikowaniu obszaru z krajami nadbałtyckimi,
z Europą Zachodnią, a przede wszystkim z południem kraju. Międzynarodowe
przejścia graniczne w Elblągu, Braniewie, Gronowie oraz budowane wielkie
przejście graniczne w Grzechotkach tworzą dobre warunki do międzynarodowej
wymiany towarowej i osobowej. W Elblągu rozbudowano port, w Nadbrzeżu
powstała przystań żeglarska, prowadzone są prace związane z rozbudową
portów w Kątach Rybackich, Krynicy Morskiej, Tolkmicku, Fromborku
i Nowej Pasłęce. Niebawem modernizowane będą Kanał Elbląski (do Ostródy)
i międzynarodowa droga wodna E-70 (przez Zalew Wiślany, Wisłę i Noteć
do Europy Zachodniej). Bliskie sąsiedztwo Malborka, Trójmiasta i Obwodu
Kaliningradzkiego to dla dziesiątków tysięcy wypoczywających gości
krajowych i zagranicznych dodatkowa szansa na uatrakcyjnienie pobytu
w Krainie Zalewu Wiślanego. Dzięki tym inwestycjom tworzone są nowe,
jakościowo lepsze warunki do wypoczynku stacjonarnego, uprawiania
turystyki aktywnej oraz zdynamizowania rozwoju gospodarczego całej
krainy.
Kraina Zalewu Wiślanego jest otwarta na turystykę. Turyści krajowi
mają do dyspozycji około 22 tys. miejsc noclegowych w obiektach zbiorowego
zakwaterowania i znacznie więcej w małych kwaterach i na campingach.
Kraina ta dobrze jest skomunikowana z centrum kraju oraz z Federacją
Rosyjską, Litwą i Łotwą. Znaczna część bazy noclegowej, gastronomicznej
i usługowej funkcjonuje od wiosny do jesieni. Ciągle jednak przybywa
obiektów całorocznych. Liczne znakowane szlaki turystyczne pozwalają
uprawiać turystykę wodną, pieszą, rowerową, przyrodniczą, historyczną
i inne. Na mniej aktywnych czekają piaszczyste plaże nadmorskie oraz
kąpieliska uzdrowiskowe.
Kraina ta otwarta jest również na ludzi biznesu. Gminy nadzalewowe,
zwłaszcza Elbląg, przeznaczają wielkie nakłady inwestycyjne na zadania
sprzyjające rozwojowi gospodarczemu. Stwarzają też korzystne warunki
dla inwestorów.
|
