|
KRAINA ZALEWU WIŚLANEGO
Zalew Wiślany i jego szerokie otoczenie coraz częściej nazywane
są Krainą Zalewu Wiślanego. Obszar ten obejmuje północno-wschodnie
gminy województwa pomorskiego oraz północno-zachodnie gminy
województwa warmińsko-mazurskiego i jest identyfikowany z przybliżonym
zasięgiem działania jednostek podstawowych samorządu lokalnego
z siedzibami w: Elblągu, Braniewie, Fromborku, Tolkmicku, Nowym
Dworze Gdańskim, Stegnie, Sztutowie i Krynicy Morskiej. Na terenach
tych, których łączna powierzchnia wynosi 1.534 km2, zamieszkuje
stale około 208 tysięcy osób. Mieszkańców i samorządy lokalne
obszarów przyzalewowych łączą przede wszystkim środowisko naturalne,
więzy gospodarcze i liczne funkcje usługowe. Pod względem fizjograficznym
Krainę Zalewu Wiślanego tworzą cztery mezoregiony: Mierzeja
Wiślana, Żuławy Wiślane, Wysoczyzna Elbląska i Wybrzeże Staropruskie.
W centrum tego obszaru znajduje się Zalew Wiślany.
Krainę charakteryzuje niezwykle cenna przyroda, bogate zasoby
wody, korzystny dla zdrowia mikroklimat nadmorski i cenne zasoby
kultury materialnej. W ostatnich latach kraina przechodzi głębokie
przeobrażenia. Zbudowano bądź rozbudowano i zmodernizowano infrastrukturę
komunalną, komunikacyjną, ochrony środowiska i socjalno-bytową.
Rozwinięto szkolnictwo wyższe. W Elblągu powstaje Park Technologiczny.
Przejścia graniczne w Elblągu, Braniewie, Gronowie oraz budowane
wielkie przejście graniczne w Grzechotkach tworzą dobre warunki
do międzynarodowej wymiany towarowej i osobowej. W Elblągu rozbudowano
port, w Nadbrzeżu powstała przystań żeglarska, prowadzone są
prace związane z rozbudową portów w Kątach Rybackich, Krynicy
Morskiej, Tolkmicku, Fromborku i Nowej Pasłęce. Niebawem modernizowany
będzie Kanał Elbląski (do Ostródy). Dzięki tym inwestycjom tworzone
są nowe, jakościowo lepsze warunki do wypoczynku stacjonarnego,
uprawiania turystyki aktywnej oraz zdynamizowania rozwoju gospodarczego
całego obszaru. Kraina Zalewu Wiślanego jest terenem bardzo
atrakcyjnym zarówno przyrodniczo, turystycznie, jak i gospodarczo.
WYSOCZYZNA ELBLĄSKA
Tereny od Elbląga po Święty Kamień - małą osadę pomiędzy Tolkmickiem
a Fromborkiem - obejmuje "Park Krajobrazowy Wysoczyzny
Elbląskiej". O jego utworzeniu przesądziła wielka wartość
przyrodnicza obszaru. Jest to wyjątkowej urody teren z bogactwem
fauny i flory oraz ze wspaniałymi krajobrazami. Liczne rwące
potoki wyrzeźbiły tu jary i wąwozy głębokie nawet do 60 m, a
także odkryły wiele głazów narzutowych. Największe głazy są
w rezerwacie "Buki Wysoczyzny Elbląskiej" (o obwodzie
14,5 m) i w wodach przybrzeżnych Zalewu Wiślanego w Świętym
Kamieniu (14 m w obwodzie). Wysoczyzna w wielu miejscach sprawia
wrażenie terenów górskich. Obszar jest falistą wysoczyzną morenową
wznoszącą się do 197 m n.p.m. (Góra Maślana w okolicach Milejewa).
Miejscowy mikroklimat sprzyja występowaniu na tym terenie roślin
i ptaków typowych dla rejonów górskich. W lasach Wysoczyzny
rosną liczne okazy bardzo starych drzew (dęby, buki). Dąb Bażyńskiego
w Kadynach liczy 800 lat i ma w obwodzie około 10 m. Lasy i
obszary przyzalewowe zamieszkuje wiele gatunków rzadkich ptaków
i ssaków (np. w okolicach Kadyn jeleń sika). Dla ochrony najcenniejszych
zasobów przyrody "Parku Krajobrazowego Wysoczyzny Elbląskiej"
na jego terenie ustanowiono blisko 400 pomników przyrody (głównie
drzewa i głazy narzutowe) oraz utworzono rezerwaty przyrody:
"Buki Wysoczyzny Elbląskiej", "Kadyński Las",
"Zatoka Elbląska", "Dolina Stradanki", "Nowinka".
Walory Wysoczyzny można podziwiać i poznawać przemierzając ją
szeregiem szlaków turystycznych.
Charakter Wysoczyzny dobrze oddaje również las miejski "Bażantarnia"
położony na skraju Elbląga. Liczne wzniesienia, jary, potoki
o górskim charakterze, starodrzewy (głównie buk, dąb i lipa),
bogaty świat fauny i flory, to nie tylko atrakcje dla przyrodników,
ale także dla turystów miejscowych i przyjezdnych. Przemieszczanie
się po lesie ułatwiają liczne oznakowane i atrakcyjnie poprowadzone
szlaki.
Wysoczyzna Elbląska ze względu na posiadane cenne zasoby przyrodnicze
weszła w całości do programu NATURA 2000. Na tym terenie występuje
wiele rzadkich gatunków roślin i zwierząt. Najbogatszy jest
tu świat ptaków (blisko 190 gatunków), a pośród nich chronione,
m.in.: krogulec, rybołów, orzeł bielik, bocian czarny, pliszka
górska.
Wysoczyzna Elbląska rozpoczyna się w mieście Elblągu, największym
ośrodku osadniczym Krainy Zalewu Wiślanego. Początki miasta
sięgają 1237 roku (prawa miejskie w 1246 r.). Dzisiejszy Elbląg
to liczące 128 tysięcy mieszkańców miasto, będące silnym ośrodkiem
przemysłowym, ważnym węzłem komunikacyjnym, znacznym ośrodkiem
szkolnictwa wyższego, a przede wszystkim centrum usługowym dla
subregionu na styku dwóch województw. Miasto staje się znaczącym
centrum turystycznym oddziaływującym na cały subregion. Tu biorą
początek liczne szlaki wodne (w tym Kanał Elbląski), drogowe
i rowerowe. Z wielką starannością odbudowywane jest Stare Miasto
zaliczane do jednych z najciekawszych nie tylko w Polsce (m.in.
ze względu na układ urbanistyczny). To największy w Europie
poligon archeologiczny w starych miastach. Turystę zainteresują
zapewne: Katedra pw. św. Mikołaja (XIII w.) z licznymi dziełami
sztuki, zespół dawnego kościoła i szpitala św. Ducha (dziś Biblioteka
Elbląska), były kościół podominikański pw. Najświętszej Marii
Panny (dziś Centrum Sztuki Galeria El), Brama Targowa (XIV w.),
liczne kamienice. Miasto posiada dobrą infrastrukturę dla potrzeb
sportu, turystyki i kultury. W Elblągu funkcjonuje morskie przejście
graniczne.
Wysoczyzna Elbląska to także szereg innych osad z licznymi obiektami
kultury materialnej i bogatymi zasobami przyrodniczymi. Należy
tu wymienić miasto Tolkmicko oraz wsie, m.in. Kadyny, Łęcze,
Suchacz, Nadbrzeże, Chojnowo, Kamienicę Elbląską i Połoniny.
Tolkmicko od chwili swego powstania związane było z morzem.
Ze świadectw przeszłości na uwagę zasługują kościół parafialny
pw. św. Jakuba (XIV w.), baszta gotycka, domy mieszczańskie
(XVII-XVIII w.), kaplica barokowa (XVIII w.), budynki stacji
kolejowej (XIX w.), a poza miastem wały obronne i fosa. Dziś
jest to ośrodek administracyjno-usługowy z przetwórstwem warzywnym,
portem rybackim, pasażerskim i jachtowym. Kadyny to wieś wyjątkowej
urody. W XIII wieku powstał tu dwór krzyżacki z folwarkiem.
Kadyny miały wielu właścicieli. Wśród nich byli Jan Bażyński
oraz cesarz niemiecki Wilhelm II Hohenzollern. W miejscowości
tej znajdują się liczne obiekty o dużych wartościach architektonicznych
i historycznych, w tym barokowy pałac z zabudowaniami i parkiem,
zespół klasztorny oo. Franciszkanów oraz charakterystyczna jednolita
ceglana zabudowa wsi (budynki mieszkalne i użyteczności publicznej).
Wieś otaczają piękne chronione lasy. Walory turystyczne miejscowości
uzupełniają plaża nad Zalewem Wiślanym, przystań żeglarska i
stadnina koni. Łęcze to wieś o wielowiekowej historii. Z dawnych
lat zachowały się: zespół domów podcieniowych (XVIII/XIX w.)
i barokowy kościół (1746 r.) z dzwonem z 1546 roku. Suchacz,
Nadbrzeże i Kamienica Elbląska to wsie nadzalewowe o ciekawej
historii, z portami rybackimi i przystaniami żeglarskimi, a
Chojnowo słynie z licznych kapliczek.
WYBRZEŻE STAROPRUSKIE
Przyzalewowe obszary od Fromborka przez Braniewo i dalej do
Kaliningradu (dawniej Królewiec) w Obwodzie Kaliningradzkim
Federacji Rosyjskiej stanowią Wybrzeże Staropruskie. Na południe
od linii Frombork - Braniewo znajdują się tereny Równiny Warmińskiej.
Charakterystyczną cechą tego obszaru jest bogata historia, liczne
dobra kultury materialnej i cenna przyroda. Położona przy Zalewie
Wiślanym część Wybrzeża Staropruskiego przypomina tereny żuławskie.
Świat fauny i flory jest tutaj bardzo ciekawy. Plaże przyzalewowe
przy Łąkach Różańskich pokryte są wielką ilością muszelek. Cenną
wartość turystyczną i przyrodniczą stanowi rzeka Pasłęka. U
jej ujścia do Zalewu Wiślanego w Nowej Pasłęce znajduje się
ostoja ptactwa wodnego. Na odcinku od Braniewa do jeziora Pierzchalskiego
włącznie rzeka stanowi korytarz ekologiczny. Utworzono tu rezerwat
"Ostoja bobrów na rzece Pasłęce". Rzeka ta jest trasą
wędrówek tarłowych ryb łososiowatych. Na południowy wschód od
Fromborka znajduje się okazały klif nadzalewowy.
Liczne obiekty zabytkowe znajdują się przede wszystkim we Fromborku
i Braniewie. Miasto Frombork często określane jest jako "Perła
Północy". To tutaj żył i pracował Mikołaj Kopernik, i tu
napisał wiekopomne dzieło De revolutionibus orbium caelestium.
Tu, na niewielkim obszarze, znajduje się wyjątkowo dużo obiektów
architektury i sztuki światowej klasy. Do najcenniejszych należy
zespół Wzgórza Katedralnego, w skład którego wchodzą m.in.:
katedra gotycka z 1388 r. (dziś Bazylika Archikatedralna), pałac
biskupi, Wieża Radziejowskiego, Wieża Kopernika i zespół kanonii.
W katedrze na szczególną uwagę zasługują wspaniałe barokowe
organy, 23 ołtarze, liczne stalle, płyty nagrobne, obrazy i
rzeźby. Na Wzgórzu Katedralnym turystów niezawodnie zainteresują
rozmaite atrakcje: koncerty organowe, seanse w planetarium,
wahadło Foucaulta, ekspozycje w Muzeum Mikołaja Kopernika, a
także niezwykle piękne rozległe widoki z Wieży Radziejowskiego.
W dolnej części miasta godne zobaczenia są: neogotycki kościół
poewangelicki, zabytkowe kamieniczki, Wieża Wodna, Baszta Rybacka,
Kanał Kopernikowski i inne. Na Żurawiej Górze (1,5 km od Fromborka)
funkcjonuje obserwatorium astronomiczne. We wsi Wielkie Wierzno
znajduje się kościół parafialny pw. Wszystkich Świętych (1597
r.). Braniewo, położone nad rzeką Pasłęką, zostało założone
w XIII wieku i szczyci się hanzeatyckimi oraz akademickimi tradycjami.
Od XIV w. istniał tu znany port nadbałtycki z własną flotą.
Przez wiele stuleci Braniewo stanowiło ważne centrum kultury
i nauki. Dziś godne zainteresowania są: układ przestrzenny Starego
Miasta, fragment murów obronnych, wieża bramna Zamku Biskupiego,
zespół klasztorny ss. Katarzynek, wspaniały kościół pw. św.
Katarzyny (XIV w.), kościół poewangelicki (z I połowy XIX w.),
późnobarokowy kościół pw. Krzyża Świętego zbudowany na planie
krzyża greckiego (XVIII w.), spichlerz o konstrukcji ryglowej
(XV w.), budynek dawnego Collegium Hosianum, a także wiele innych
obiektów. Współczesne Braniewo to niemal dwudziestotysięczne
miasto, drugi po Elblągu znaczny ośrodek administracyjny, usługowy
i przemysłowy. Spośród miejscowości Wybrzeża Staropruskiego
na uwagę zasługuje malownicza wieś Nowa Pasłęka położona w delcie
rzeki Pasłęki. Znajdują się tu: port rybacki, przystań żeglarska,
most zwodzony.
ŻUŁAWY WIŚLANE
Żuławy Elbląskie (część Żuław Wiślanych) stanowiące równinę
deltową Wisły, zajmują część powierzchni gmin Sztutowo, Stegna,
Nowy Dwór Gdański i Elbląg. Niemal połowa powierzchni Żuław
położona jest poniżej poziomu morza. Tuż za Elblągiem, w Raczkach
Elbląskich znajduje się najniższy punkt w Polsce (obniżenie
terenu wynosi tu 1,8 m p.p.m.). Współczesne Żuławy to dzieło
natury i człowieka. Rzeki Wisła i Nogat w ciągu wielu tysięcy
lat nagromadziły osady tworząc rozległą równinę. Człowiek natomiast
poprzecinał ten teren gęstą siecią rowów, zabezpieczył je groblami
ziemnymi, zbudował liczne pompy i poprzez system kanałów głównych
odprowadzał wodę do Zalewu Wiślanego, rzek i jeziora Drużno.
W ten sposób Żuławy stały się terenem intensywnego osadnictwa
i rozwoju rolnictwa. Wielką rolę w tym dziele odegrali pochodzący
z Holandii kolonizatorzy - mennonici. Swoje zagrody budowali
na "terpach" (z holenderskiego - pagórki ocalenia).
Na pozornie monotonnych obszarach żuławskich zbudowano liczne
obiekty hydrotechniczne, m.in.: mosty zwodzone, przepompownie,
śluzy i akwedukty. Pierwotnie do przepompowywania wody i przemiału
zboża wykorzystywano wiatraki. Stąd też mówiło się o "krainie
wiatraków". W ciągu dróg budowano mosty, w tym mosty zwodzone
i obrotowe. Dziś prowadzi się tu intensywną gospodarkę rolną,
rozwija usługi i turystykę.
Świat roślin i zwierząt na Żuławach jest bardzo bogaty. Najbardziej
wartościowe zasoby fauny i flory znajdują się w rezerwatach
ornitologicznych (głównie ptactwa wodno-błotnego): "Jezioro
Drużno", "Ujście Nogatu" i "Zatoka Elbląska".
"Jezioro Drużno" (powierzchnia 3.068 ha) podlega ochronie
zgodnie z konwencją RAMSAR. Jest to jezioro zanikające. Odnotowano
tu 210 gatunków ptaków, w tym 110 gatunków gniazdujących. W
drugim rezerwacie - "Ujście Nogatu" odnotowano 185
gatunków ptaków, w trzecim - "Zatoka Elbląska" występują
222 gatunki ptaków (z czego 86 to ptaki gniazdujące). Na obszarach
Żuław Wiślanych zachowało się wiele cennych, nierzadko unikatowych,
obiektów kultury materialnej.
Za stolicę Żuław Wiślanych uznaje się Nowy Dwór Gdański położony
nad rzeką Tugą. Znajduje się tu siedziba władz miasta i gminy,
powiatu i wielu instytucji obsługujących powiat nowodworski.
Miasto leży przy ważnym węźle drogowym łączącym Gdańsk z Warszawą
oraz Mierzeję Wiślaną z centrum kraju. W mieście funkcjonuje
kilka większych zakładów przemysłowych, w tym ważne dla regionu
zakłady mleczarskie. Spośród cennych obiektów historycznych
Nowego Dworu wymienić należy: wieżę ciśnień z 1909 r. (jedna
z pierwszych budowli w Europie o konstrukcji żelbetowej), neogotycki
kościół (1851 r.), most zwodzony o konstrukcji stalowo-betonowej
(1936 r.), spichlerz nad Tugą (1878 r.), dom byłej parafii ewangelickiej
oraz charakterystyczne dla regionu parterowe domy drewniane
(XIX w.) ustawione szczytem do ulicy. W mieście znajduje się
ciekawe Muzeum Żuławskie. Żuławy to także liczne wsie położone
w gminach Sztutowo, Stegna, Nowy Dwór Gdański i Elbląg, w których
znajdują się cenne obiekty kultury materialnej. Domy podcieniowe
zachowały się głównie we wsiach Orłowo (z lat 1802-1847), Marynowy
(1803 r.), Żuławki (z lat 1797-1859), Tuja (1875 r.). W Tropach
Elbląskich i Marzęcinie można spotkać unikatowe zespoły zabudowy
wiejskiej (tzw. ulicówki). Ciekawe kościoły znajdują się w Kmiecinie
(1344 r.), Orłowie (1350 r.), Lubieszewie (1341 r.), Żelichowie
(1352 r.), Marzęcinie, Niedźwiedziówce. Cmentarze pomennonickie
zachowały się w Lubieszewie, Stawcu, Różewie, Żelichowie, Żuławkach,
Władysławowie i Kępinach Małych. W Drewnicy warto zobaczyć drewniany
wiatrak "koźlak". Z historią Żuław wiążą się liczne
obiekty hydrotechniczne. W Rybinie znajdują się trzy ruchome
mosty: most obrotowy kolejki wąskotorowej (1905 r.) oraz mosty
zwodzone drogowe na Szkarpawie i na Wiśle Królewieckiej (1936
r.). W Chłodniewie koło Rybiny i w Osłonce pracują wielkie przepompownie
melioracyjne. Natomiast w Drewnicy znajduje się śluza zwana
Gdańską Głową. Trzeba jeszcze wspomnieć o cennym dla turystyki
Kanale Jagiellońskim łączącym Elbląg z Gdańskiem.
MIERZEJA WIŚLANA
Mierzeja to piaszczysty wał pomiędzy wodami Zatoki Gdańskiej
i Zalewu Wiślanego. W obrębie polskich gmin nadzalewowych ciągnie
się on od granicy państwowej z Rosją za osadą Piaski do ujścia
rzeki Wisły, a zatem na przestrzeni 50 km. Jego szerokość waha
się od 0,4 do 2,5 km. Wał ten jest dziełem natury - fal morskich
i wiatru. Wydmy mierzejowe są porośnięte głównie lasami sosnowymi
i mieszanymi. Obserwuje się tu ponad 240 gatunków ptaków, w
tym co najmniej 107 lęgowych. Mierzeja jest miejscem bytowania
licznych gatunków ssaków, płazów i gadów (w tym turkusowa odmiana
padalca). Wielka wartość przyrodnicza obszaru legła u podstaw
utworzenia "Parku Krajobrazowego Mierzeja Wiślana"
oraz czterech rezerwatów przyrody: "Mewia Łacha",
"Kąty Rybackie", "Buki Mierzei Wiślanej"
i "Mikołajkowe Wydmy". W rezerwacie "Mewia Łacha"
bytuje około 220 gatunków ptaków. Natomiast w ornitologicznym
rezerwacie "Kąty Rybackie" znajduje się największa
w Europie populacja kormorana czarnego (z pisklętami 35-40 tysięcy
sztuk). W rezerwacie "Buki Mierzei Wiślanej" ochronie
podlega głównie buczyna pomorska (prawie dwustuletnie buki).
Na Mierzei Wiślanej panuje specyficzny, korzystny dla zdrowia
mikroklimat nadmorski. Zagospodarowanie obszaru mierzejowego
podporządkowane jest turystyce i wypoczynkowi stacjonarnemu.
Baza turystyczno-wypoczynkowa jest zróżnicowana i może spełnić
niemal wszystkie oczekiwania przybysza. Są tu hotele, pensjonaty,
domy wczasowe, ośrodki wypoczynkowe i rehabilitacyjne, sanatoria,
wille, apartamenty, kwatery prywatne, domki letniskowe, campingi
i pola namiotowe. Bogata jest sieć wszelkiego rodzaju usług.
Organizowane są różnorodne imprezy o charakterze lokalnym, ogólnopolskim
i międzynarodowym. Przez wspaniałe tereny Mierzei poprowadzono
liczne szlaki turystyczne.
Na Mierzei Wiślanej znajduje się szereg osad, a pośród nich
m.in.: Krynica Morska, Stegna, Sztutowo, Jantar, Mikoszewo,
Kąty Rybackie, Junoszyno i Piaski. Obszar dzieli się na trzy
jednostki samorządu lokalnego z siedzibami w Krynicy Morskiej,
Stegnie i Sztutowie. Miasto Krynica Morska stanowi największe
centrum wypoczynkowe. Już w XIX wieku była znanym i lubianym
kurortem. I tak pozostało do dziś, ale atrakcyjność, popularność
i liczba odwiedzających Krynicę Morską gości wzrosła na ogromną
skalę. Z Krynicy statkami pasażerskimi można dopłynąć do Fromborka,
Tolkmicka, Elbląga, Kaliningradu oraz innych portów. W skład
miasta wchodzą również Piaski i Przebrno. Piaski to położona
najbliżej granicy z Federacją Rosyjską cicha, idealna do wypoczynku,
osada mierzejowa. Uruchomiono tu całoroczny Ośrodek Edukacji
Ekologicznej. Przebrno to także osada ze spokojnymi plażami
i pięknymi lasami. Tu można wypocząć i zregenerować siły witalne.
Sztutowo to atrakcyjne centrum wypoczynkowe i siedziba administracyjna
gminy. Miejscowość oferuje piękne piaszczyste plaże, bogate
lasy, zróżnicowaną bazę wypoczynkowo-turystyczną oraz dobrą
sieć placówek usługowych. Dużą atrakcję stanowi kolej wąskotorowa
obsługująca trasę od Nowego Dworu Gdańskiego po Stegnę, Sztutowo
i Mikoszewo. W miejscu istniejącego tu podczas II wojny światowej
niemieckiego obozu koncentracyjnego funkcjonuje Państwowe Muzeum
Stutthof. Z dawnych lat zachowały się w Sztutowie: kościół parafialny
pw. św. Wojciecha (XX w.), budynki mieszkalne (z 1880 r., a
w Łaszce z 1780 r.) oraz budynki dawnej szkoły i piekarni. Jest
to doskonałe miejsce na pobyt stacjonarny lub aktywny wypoczynek.
Kąty Rybackie i Skowronki to mierzejowe osady wchodzące w skład
gminy Sztutowo. Kąty Rybackie posiadają piękne plaże, czyste
lasy, bogatą bazę noclegową i usługową. Jest tu oddział Muzeum
Morskiego - Muzeum Zalewu Wiślanego. Co roku w czerwcu organizuje
się atrakcyjne Dni Rybaka połączone z pielgrzymowaniem na łodziach.
W nadmorskim lesie utworzono, wspomniany już, rezerwat kormorana
czarnego i czapli siwej "Kąty Rybackie". Na skraju
Kątów Rybackich położona jest mała osada wypoczynkowa Skowronki.
W ich pobliżu prawdopodobnie będzie budowany kanał żeglugowy
przez Mierzeję (tzw. Przekop Mierzei Wiślanej). W skład trzeciej
gminy mierzejowej, jaką jest Stegna, wchodzi szereg atrakcyjnie
zlokalizowanych osad. Należą do nich m.in.: Jantar, Mikoszewo,
Junoszyno, Rybina, Drewnica i Żuławki. Cały nadmorski obszar
gminy dysponuje dużą ilością różnej klasy obiektów wypoczynkowych,
rekreacyjnych, kwater, a także sanatorium. Uzupełnia je bogata
sieć usługowa. W okresie wiosenno-letnim odbywa się tutaj wiele
imprez artystycznych i sportowych. Pobyt na terenie gminy Stegna
można wzbogacić o wyprawy piesze, rowerowe i wodne. Wędrując
szlakami turystycznymi spotkać można podziwiać cenne zasoby
przyrody, kultury i techniki, wyjątkowe zabytki sakralne, jak
i pozostałości kultury holenderskiej i mennonickiej. W miejscowości
Stegna znajduje się kilka obiektów zabytkowych, np. plebania,
stare zagrody i domy (XIX w.). Najważniejszy i najpiękniejszy
jest ciekawy kościół parafialny pw. Najświętszego Serca Pana
Jezusa (z lat 1681-1683) z cennym wystrojem i zabytkowymi barokowymi
organami. Co roku odbywa się w nim Międzynarodowy Festiwal Organowy.
Przez teren gminy przebiega trasa wąskotorowej Żuławskiej Kolei
Dojazdowej. Jantar to mała nadbałtycka osada rekreacyjno-wypoczynkowa
na skraju lasów iglasto-liściastych. Czyste, szerokie i bezpieczne
plaże są idealnym miejscem do kąpieli morskich i słonecznych.
Na turystów czeka sporo atrakcji. Jest tu kryta pływalnia, hodowla
strusi, mini zoo, szkoła jazdy konnej, organizowane są Mistrzostwa
Świata w Poławianiu Bursztynu. Kolejna miejscowość to Mikoszewo
- osada rybacko-turystyczna. Stąd można dostać się promem przez
Wisłę do Świbna. Przy ulicy Gdańskiej znajdują się ciekawe domy
podcieniowe. Na północ od wsi umiejscowiony jest rezerwat przyrody
"Mewia Łacha". Jedną z najspokojniejszych nadmorskich
miejscowości gminy jest Junoszyno. Obok współczesnych obiektów
można tu dostrzec tradycyjne zagrody holenderskie, domy drewniane
i domy o konstrukcji szachulcowej. O wyjątkowości wsi Rybina
przesądzają dwa mosty zwodzone drogowe i kolejowy obrotowy.
W Drewnicy i Żuławkach znajdują się unikalne zabytki architektoniczne
z XVIII i XIX w., m.in.: domy podcieniowe, domy gburskie, żuławskie
zagrody, wiatrak "koźlak" (1718 r.). W pobliżu Drewnicy
działa duża śluza Gdańska Głowa, która łączy Wisłę ze Szkarpawą.
ZALEW WIŚLANY
Zalew Wiślany jest istotnym spoiwem łączącym interesy gmin nadzalewowych.
Wspólnota ta obejmuje ochronę przeciwpowodziową, komunikację,
ochronę środowiska, turystykę i sport oraz różnorodne usługi
ponadlokalne. Zalew po II wojnie światowej został podzielony
na część polską (Zalew Wiślany) i rosyjską (określany jako Zalew
Kaliningradzki). Długość Zalewu wynosi 90 km, w tym w części
polskiej 35 km. Powierzchnia tego akwenu przekracza 838 km2,
w tym w części polskiej 328 km2. Jego szerokość w części polskiej
dochodzi do 11 km, a maksymalna głębokość do 4,4 m (średnia
2,4 m). W ostatnich latach radykalnie poprawiła się jakość wód
w tym akwenie. W Zalewie żyje co najmniej 38 gatunków ryb, w
tym gatunki słonowodne, słodkowodne i dwuśrodowiskowe. Do najcenniejszych
należą: węgorz, sandacz i leszcz. Łowi się tu także znaczne
ilości śledzi. Zalew Wiślany stanowi ostoję dla wielu gatunków
ptaków, z których znaczna część stale tu bytuje. Wraz z otoczeniem
wpisano go na listę obszarów chronionych NATURA 2000.
W części polskiej największy port znajduje się w Elblągu (terminale
towarowe, pasażerskie, nowe międzynarodowe przejście graniczne,
bazy żeglarskie). Porty w Tolkmicku, Fromborku, Krynicy Morskiej
i Kątach Rybackich obsługują ruch pasażerski, rybaków i żeglarzy.
Natomiast porty w Piaskach, Nowej Pasłęce i Suchaczu stanowią
bazy dla rybaków i przystanie dla żeglarzy. Nad Zalewem funkcjonuje
też kilka przystani rybackich (np. Kamienica Elbląska), żeglarskich
(np. Nadbrzeże, Kadyny) i inne mniejsze schronienia. Wielką
szansą dla Zalewu Wiślanego i sąsiednich szlaków wodnych jest
program Pętla Żuław. Program zakłada budowę nowych portów i
przystani oraz modernizację istniejących wraz z ich infrastrukturą.
Bogate, choć słabo wykorzystane zasoby akwenu, stanowią szansę
dla rozwoju turystyki, portów i działalności gospodarczej związanej
z wodą.
KRAINA PRZYJAZNA DLA TURYSTYKI I BIZNESU
Kraina Zalewu Wiślanego jest otwarta na turystykę. Sprzyjają
temu niezwykle cenne zasoby przyrody i kultury materialnej,
liczne obiekty hydrotechniki oraz bogata infrastruktura zapewniająca
wypoczynek stacjonarny, uprawianie turystyki aktywnej, dobre
usługi hotelarskie, gastronomiczne, a także bogate programy
kulturalno-rozrywkowe. Turyści krajowi mają do dyspozycji ponad
22 tysiące miejsc noclegowych w obiektach zbiorowego zakwaterowania
oraz znacznie więcej w małych kwaterach, pensjonatach i na campingach.
Kraina ta dobrze jest skomunikowana z centrum kraju oraz z Federacją
Rosyjską, Litwą i Łotwą. Morskie, kolejowe i drogowe przejścia
graniczne oraz szybko unowocześniana sieć drogowa i wodna umożliwiają
łatwe przemieszczanie się i korzystanie z dodatkowych atrakcji
turystycznych w Malborku, Trójmieście, Kaliningradzie oraz innych
ośrodkach. Liczne znakowane szlaki turystyczne pozwalają uprawiać
turystykę wodną, pieszą, rowerową, przyrodniczą, historyczną
i inne. Na mniej aktywnych czekają piaszczyste plaże nadmorskie
oraz kąpieliska nadzalewowe. Kraina otwarta jest również na
ludzi biznesu. Gminy nadzalewowe, zwłaszcza Elbląg, przeznaczają
wielkie nakłady inwestycyjne na zadania sprzyjające rozwojowi
gospodarczemu. Stwarzają też korzystne warunki dla inwestorów.
Niebawem do realizacji wejdą wielkie programy inwestycyjne obejmujące
drogi wodne i kołowe oraz infrastrukturę turystyczną.
Kraina Zalewu Wiślanego to niezwykła przyroda, wspaniałe dziedzictwo
kulturowe i imponujące budowle hydrotechniczne; to doskonałe
miejsce na rekreację i wypoczynek; to także obszar przyjazny
dla przedsięwzięć gospodarczych.
|
