|
MIERZEJA WIŚLANA I ŻUŁAWY WIŚLANE
Szum morskich fal, spacery po piaszczystych plażach, niezwykły świat
fauny i flory, bajeczne krajobrazy, słoneczne kąpiele, powietrze nasycone
jodem, ziemie "odebrane" morzu, a także podziwianie dzieł
sztuki, architektury oraz techniki dobrze służą regeneracji sił fizycznych
i uwalniają od stresów dnia codziennego. Warto skorzystać z hojności
natury i wytworów człowieka na Żuławach Wiślanych oraz Mierzei Wiślanej,
i wypoczywać: bądź w oazach ciszy i spokoju, bądź na licznych szlakach
turystycznych, bądź też w tętniących życiem kurortach, albo poznając
pasjonującą historię ziemi żuławskiej odebranej morzu.
MIERZEJA WIŚLANA
Mierzeja to niezwykłe dzieło natury. Przez tysiące lat fale morskie
i wiatr utworzyły pas lądu oddzielający Bałtyk od Zalewu Wiślanego
i Żuław. Ten wydmowy wał na terenie Polski rozciąga się od granicy
państwowej z Federacją Rosyjską aż do ujścia Wisły. Budowa Mierzei
jest pasmowa. Od strony morza mamy strefę pięknych piaszczystych plaż,
a dalej pasy wydm przednich, białych i szarych. Centralną część zajmuje
wał główny porośnięty pięknymi lasami. Dalej następuje wybrzeże nadzalewowe
lub strefa przejściowa między Mierzeją a Żuławami. Cały obszar jest
wyjątkowo cenny przyrodniczo. Dla ochrony bogatych zasobów fauny i
flory utworzono "Park Krajobrazowy Mierzei Wiślanej" i rezerwaty:
"Buki Mierzei Wiślanej", "Mikołajkowe Wydmy" oraz
ornitologiczne "Kąty Rybackie" i "Mewia Łacha".
Tędy wiedzie główny europejski szlak przelotów setek tysięcy wędrownych
ptaków (szlak skandynawsko-iberyjski). Stwierdza się tu obecność 240
gatunków ptaków, w tym 107 gniazdujących. Można tu spotkać również
morświny i foki. Atrakcją jest wyrzucany na plaże przez fale morskie
bursztyn. Mierzeja Wiślana to wielki obszar rekreacji i wypoczynku.
Największym kurortem jest tu Krynica Morska. Duże centra wypoczynku
stanowią Stegna i Sztutowo. Cenionymi, bardziej kameralnymi osadami
wypoczynkowymi są Mikoszewo, Jantar, Junoszyno, Kąty Rybackie, Skowronki,
Przebrno i Piaski. Na Mierzei do zakwaterowania turystów przygotowano
ponad 26 tysięcy miejsc, z czego 12 tysięcy przypada na sanatoria,
hotele, domy wypoczynkowe i duże pensjonaty. Na przybyszów czeka tu
50 km pięknych plaż, wyjątkowy mikroklimat, sieć różnorodnych usług,
cenne zasoby kultury i placówki muzealne. Organizowane są liczne imprezy
kulturalne, folklorystyczne i sportowe. Do dyspozycji wypoczywających
są liczne porty, przystanie i bazy żeglarskie, a także statki pasażerskie.
ŻUŁAWY WIŚLANE
Rozległe tereny na południe od pasa nadmorskiego zajmują Żuławy Wiślane.
Gospodarują na nich: miasto i gmina Nowy Dwór Gdański oraz gminy Sztutowo,
Stegna i Elbląg. Żuławy to niezmierzone, bezleśne równiny pocięte
gęstą siecią kanałów, rowów i rzek, wałów i grobli. To także wszechobecne
wierzby przy rzekach i kanałach oraz budynki na terpach (pagórki ocalenia).
Znaczną część obszaru stanowi depresja. W Raczkach Elbląskich koło
Elbląga znajduje się najniższy w Polsce punkt (1,8 m p.p.m.). Na terenie
Żuław turysta może korzystać z wielu rzek (Elbląg, Szkarpawa, Tuga,
Tina, Fiszewka, Balewka, Nogat i inne) i kanałów (najdłuższe to Kanał
Elbląski i Kanał Jagielloński). Wielką wartość przyrodniczą stanowią
rezerwaty: "Jezioro Drużno" (powierzchnia 3.068 ha, 210
gatunków ptaków wodno-błotnistych, w tym 110 gniazdujących), "Zatoka
Elbląska" (222 gatunki ptaków, w tym 86 gniazdujących), "Ujście
Rzeki Nogat" (185 gatunków ptaków), "Mewia Łacha" (220
gatunków ptaków). Żuławy to także różnorodne obiekty kultury materialnej
i techniki oraz liczne świadectwa działalności mennonitów, których
dziełem jest "odebranie" morzu tej pięknej ziemi i jej rolnicze
zagospodarowanie. Kraina ta do niedawna słynęła z licznych wiatraków
napędzających pompy i młyny. Ich resztki ciągle budzą wielkie zainteresowanie.
Domy podcieniowe, kościoły, cmentarze pomennonickie, charakterystyczne
zabudowy niektórych wsi (rzędówka, ulicówka, łańcuchówka), mosty zwodzone
i obrotowy, wielkie przepompownie wody, śluzy, wrota przeciwpowodziowe
- to tylko niektóre przykłady spuścizny dawnych lat.
MIASTO KRYNICA MORSKA
To największy i najpopularniejszy kurort na Mierzei Wiślanej. W skład
miasta wchodzą także osady Piaski i Przebrno. Miasto posiada około
1.400 stałych mieszkańców, ale latem liczba przebywających tu osób
sięga często 20-30 tysięcy. Długość plaż przekracza 20 km. Krynica
Morska jako kurort znana była od połowy XIX wieku. Z dawnych lat pozostały
nieliczne chaty rybackie, stylowe pensjonaty i latarnia morska (dziś
także wieża widokowa). Obecnie w kurorcie króluje nowa zabudowa, w
tym apartamentowce. Funkcjonuje tu ponad 30 obiektów zbiorowego zakwaterowania
(hotele, domy wczasowe, ośrodki rehabilitacyjne) oraz setki większych
i mniejszych pensjonatów, kwater i innych obiektów. Krynica oferuje
przyjezdnym wszelkiego rodzaju usługi, urozmaicone rozrywki kulturalne,
liczne imprezy sportowe i inne atrakcje. Z portu organizowane są rejsy
do Fromborka, Elbląga, Tolkmicka i Obwodu Kaliningradzkiego. Przez
Krynicę przebiegają trasy turystyczne. Na wschód od centrum miasta
znajduje się najwyższy punkt na Mierzei - Wielbłądzi Garb (49,5 m
n.p.m.). Bogactwo przyrody, piaszczyste plaże, wyjątkowy mikroklimat,
liczne lasy sosnowe i mieszane zapewniają atrakcyjne warunki do wypoczynku.
Piaski. Miejscowość rekreacyjno-wypoczynkowa. Liczne pensjonaty i
kwatery prywatne. Port rybacki i jachtowy. Liczne usługi, spokojna
plaża. Ostoja ciszy i spokoju.
Przebrno. Mała osada między Sztutowem a Krynicą Morską. Domy wypoczynkowe,
kwatery prywatne, spokojne plaże. Obelisk upamiętniający pobyt więźniów
w filii obozu koncentracyjnego Stutthof.
GMINA SZTUTOWO
Gmina z dominującą funkcją turystyczno-wypoczynkową pomiędzy Krynicą
Morską a Stegną. Największe osady turystyczno-wypoczynkowe to Sztutowo,
Kąty Rybackie i Skowronki. Gmina Sztutowo to piękne plaże, okazałe
lasy sosnowe i mieszane oraz obfitość wód. W okresie letnim odbywa
się tu wiele imprez kulturalnych, sportowych, rozrywkowych i folklorystycznych.
Na uwagę zasługują Dni Rybaka i Piknik Królewski. Cenna przyroda,
turystyka wodna i konna, liczne obiekty kultury materialnej zapewniają
turystom bardzo dobry wypoczynek i atrakcyjne spędzanie czasu.
Sztutowo. Duży ośrodek rekreacyjno-wypoczynkowy. Centrum administracyjne
gminy. Liczne domy wypoczynkowe, pensjonaty, duży wybór kwater prywatnych.
Piękne piaszczyste plaże, bogate lasy, kilka obiektów zabytkowych
(most zwodzony, kolej wąskotorowa, budynki mieszkalne, kościół), ośrodek
jazdy konnej, wypożyczalnie sprzętu wodnego, Galeria Oli, Państwowe
Muzeum Stutthof (podczas II wojny światowej Niemcy zorganizowali tu
obóz koncentracyjny. Poniosło w nim śmierć 65 tysięcy osób). Liczne
usługi zaspokajające potrzeby każdego turysty. Sztutowo to doskonałe
miejsce na wypoczynek.
Kąty Rybackie. Znaczny ośrodek wypoczynkowo-rekreacyjny. Duży wybór
obiektów i kwater wypoczynkowych. Port rybacki, dwie przystanie żeglarskie,
port pasażerski, Muzeum Zalewu Wiślanego. Rezerwat "Kąty Rybackie"
utworzony dla ochrony kormorana czarnego - to jedna z największych
w Europie kolonii tego ptaka (35-40 tysięcy sztuk) oraz czapli siwej
(800 par). Piękna przyroda, atrakcyjne położenie, doskonałe plaże,
możliwość wędkowania i uprawiania sportów wodnych, mnogość imprez
sportowych, kulturalnych i rozrywkowych zapewniają dobry wypoczynek.
Skowronki. To mała osada wypoczynkowa na wschodnim skraju Kątów Rybackich.
W tym miejscu niebawem zostanie zbudowany kanał żeglugowy przez Mierzeję
Wiślaną.
GMINA STEGNA
Gmina obejmuje tereny Mierzei Wiślanej od Wisły po granicę ze Sztutowem
oraz tereny żuławskie na południe od Mierzei. W jej skład wchodzą
znane miejscowości wypoczynkowe: Stegna, Jantar, Mikoszewo i Junoszyno.
To najbardziej atrakcyjna historycznie, przyrodniczo i przestrzennie
gmina mierzejowa. Znajduje się tu wiele obiektów wypoczynkowych: od
sanatorium, przez hotele, pensjonaty, domy wypoczynkowe po kwatery
prywatne. Latem organizowane są liczne imprezy kulturalne, sportowe
i rozrywkowe, w tym Mistrzostwa Świata w Poławianiu Bursztynu. Przebiega
tędy szlak kolejki wąskotorowej, która stanowi nie lada atrakcję.
Gmina oferuje wielokilometrowe piaszczyste plaże, piękne lasy i liczne
obiekty zabytkowe. Bardzo bogata jest sieć usługowo-handlowa. Blisko
stąd do Trójmiasta, Malborka i Elbląga.
Stegna. Ośrodek administracji gminnej. Duże centrum rekreacyjno-wypoczynkowe
i usługowe. Można tu podziwiać zabytkowe budynki drewniane oraz wielkiej
wartości kościół z XVIII w. (o konstrukcji szkieletowej) z cennym
wystrojem i barokowymi organami. Organizowane są tu koncerty organowe.
Dodatkową atrakcję stanowią liczne zabytki w pobliskich wsiach żuławskich,
m.in.: domy podcieniowe, wiatrak koźlak i śluza w Drewnicy, mosty
zwodzone i obrotowy w Rybinie. Wiele podobnych obiektów znajduje się
także w innych wsiach.
Jantar. Duża atrakcyjna osada letniskowa z pięknymi plażami. Różnorodne
ośrodki wypoczynkowe, liczne usługi.
Mikoszewo. Osada turystyczna tuż przy ujściu Wisły do Bałtyku. Z dawnych
lat zachowały się tu ciekawe domy podcieniowe i drewniane oraz zabytkowa
dzwonnica na cmentarzu. Warto zajrzeć do rezerwatu "Mewia Łacha"
u ujścia Wisły.
Junoszyno. Osada znana od 1283 roku. Obecnie miejscowość turystyczno-wypoczynkowa.
Piękne lasy, czyste plaże, pojedyncze zagrody holenderskie (pozostałości
po mennonitach), domy drewniane i o konstrukcji szachulcowej. Miejsce
na spokojny wypoczynek.
MIASTO I GMINA NOWY DWÓR GDAŃSKI
Niemal w centrum Żuław Wiślanych zlokalizowano miasto Nowy Dwór Gdański
uznawane za stolicę Żuław. Są tu siedziby władz gminy, powiatu oraz
licznych instytucji obsługujących ten obszar. Funkcjonują tu liczne
zakłady usługowe i przemysł spożywczy. Miasto jest ważnym węzłem komunikacyjnym.
Koniecznie trzeba zobaczyć zbiory Muzeum Żuławskiego, domy drewniane,
most zwodzony, wieżę ciśnień. Na terenie gminy znajduje się mnogość
obiektów zabytkowych, m.in.: domy podcieniowe (Orłowo, Lubieszewo,
Marynowy, Myszewko, Rychnowy), obiekty sakralne i ciekawa zabudowa
wsi Marzęcino (układ potrójnej ulicówki). Do atrakcji należą: kolej
wąskotorowa (kursująca do miejscowości Mierzei), liczne trasy turystyczne
(wodne, rowerowe i piesze), wielkie przepompownie wody, śluzy oraz
rezerwat "Ujście Nogatu". Cały obszar bogaty jest w rzeki,
kanały, faunę i florę.
GMINA ELBLĄG
Gmina Elbląg gospodaruje na pograniczu Żuław Wiślanych i Wysoczyzny
Elbląskiej, co sprawia, że jak w "pigułce" skupia w sobie
problematykę turystyczną, wypoczynkową i przyrodniczą tych dwóch fizjograficznie
różnych obszarów. Są tu piękne lasy, cenna chroniona przyroda, mnogość
wód oraz znaczna ilość obiektów kultury materialnej. Pośród cennych
zasobów gminy znajdują się m.in.: dwa rezerwaty ornitologiczne, wykopaliska
archeologiczne w miejscu pradawnej osady TRUSO (w Janowie pod Elblągiem),
najniższy punkt w Polsce (1,8 m p.p.m.) w Raczkach Elbląskich, cmentarze
pomennonickie, obiekty sakralne oraz oryginalny ośrodek rekreacyjny
"Mała Holandia" (na obrzeżach Elbląga). Przez gminę prowadzą
we wszystkich kierunkach liczne trasy turystyczne piesze, rowerowe
i wodne. Nie można przeoczyć podróży Kanałem Elbląskim. Dzięki unikatowym
pochylniom i urządzeniom do transportu po lądzie, statki pokonują
100-metrową różnicę poziomów terenów pomiędzy Elblągiem i Ostródą.
To jedyna w świecie taka atrakcja i jest ona odwiedzana przez turystów
z całej Europy oraz państw pozaeuropejskich. Na terenie gminy znajdują
się liczne hotele, motele i obiekty agroturystyczne.
|
