WYSOCZYZNA ELBLĄSKA I WYBRZEŻE STAROPRUSKIE - folder

 

WYSOCZYZNA ELBLĄSKA I WYBRZEŻE STAROPRUSKIE


Zadziwiająca przyroda, malownicze krajobrazy, rzeźba terenu sprawiająca, że czujemy się prawie jak w górach, niezwykle bogata historia i wspaniałe budowle z dawnych wieków. To najkrótsza charakterystyka terenów przyzalewowych wchodzących w skład Wysoczyzny Elbląskiej, Wybrzeża Staropruskiego i częściowo Równiny Warmińskiej. Kraina ta obejmuje obszar od Elbląga przez Tolkmicko, Kadyny, Frombork i Braniewo aż po Kaliningrad w Federacji Rosyjskiej.
Tu wszystko jest interesujące i niezwykłe. Przejawy twórczości człowieka - wielkie budowle, dzieła sztuki i dokonane odkrycia naukowe, jak i natury - głębokie (do 60 m) wąwozy wyżłobione przez rwące potoki, wielkie głazy, unikatowe zwierzęta i rośliny (szczególnie kilkusetletnie drzewa). O wartościach przyrodniczych tych ziem i konieczności ich ochrony świadczy fakt utworzenia "Parku Krajobrazowego Wysoczyzny Elbląskiej" oraz rezerwatów: "Buki Wysoczyzny Elbląskiej", "Kadyński Las", "Zatoka Elbląska", "Cielętnik", "Ostoja bobrów na rzece Pasłęce", "Pióropusznikowy Jar". Poznanie zasobów Wysoczyzny Elbląskiej i Wybrzeża Staropruskiego umożliwiają liczne szlaki turystyki pieszej, wodnej, rowerowej (m.in. rowerowy międzynarodowy R-1 i Kopernikowski) oraz historycznej wiodące z Elbląga przez Kadyny, Tolkmicko, Frombork do Braniewa, a także do Malborka, Trójmiasta i Kaliningradu. Cały obszar posiada dobrą bazę turystyczną i oferuje liczne atrakcje, np.: koncerty organowe, spektakle plenerowe, międzynarodowe zawody taneczne, wystawy i plenery artystyczne, możliwość uprawiania żeglarstwa i innych sportów wodnych. Kraina ta położona jest wzdłuż południowo-wschodniego brzegu Zalewu Wiślanego.
Zalew Wiślany to wielki akwen. W granicach Polski jego powierzchnia wynosi 328 km2, szerokość waha się od 8 do 11 km, a średnia głębokość wynosi 2,4 m. W jego wodach żyje 38 gatunków ryb (słonowodnych, słodkowodnych i dwuśrodowiskowych). Zalew wykorzystywany jest dla rybołówstwa, transportu towarowego i pasażerskiego. Wody Zalewu umożliwiają połączenie z Wisłą, Zatoką Gdańską, Mazurami (poprzez rzekę Elbląg i Kanał Elbląski) oraz z Obwodem Kalinigradzkim. Obszar od Elbląga po Braniewo jest dobrze skomunikowany z centrum Polski oraz z Federacją Rosyjską, a dalej z Litwą, Łotwą i Estonią (cztery przejścia graniczne: wodne, kolejowe i samochodowe). Wkrótce zostanie otwarte wielkie drogowe przejście graniczne w Grzechotkach. Liczne walory tego obszaru stwarzają bardzo dobre warunki do inwestowania.

MIASTO ELBLĄG


Początki miasta sięgają 1237 roku (prawa miejskie w 1246 r.). Dzisiejszy Elbląg to liczące 128 tysięcy mieszkańców miasto - silny ośrodek przemysłowy, ważny węzeł komunikacyjny, ośrodek szkolnictwa wyższego, centrum usługowe dla regionu. Znajdują się tu m.in.: liczne obiekty hotelowe i sportowe, placówki kulturalne, cenne zabytki, przystanie żeglarskie, port morski towarowy i pasażerski, przejście graniczne. Na turystów czeka bogata oferta ciekawych imprez i przedsięwzięć kulturalnych (wystawienniczych, malarskich, poetycko-teatralnych, muzycznych), sportowych (szczególnie tanecznych) i targowych. Prowadzi stąd wiele interesujących tras turystycznych. Można wypłynąć statkiem np. do Ostródy przez Kanał Elbląski (z unikalnymi pochylniami) lub przez Zalew Wiślany do Kaliningradu i innych miejscowości. O bogatej przeszłości Elbląga świadczy wiele ciekawych obiektów. Wyjątkowe na skalę europejską jest starannie odbudowywane Stare Miasto. Na uwagę zasługują również: Katedra pw. św. Mikołaja (XIII w., cenne wyposażenie i dzieła sztuki), zespół dawnego kościoła i szpitala św. Ducha (dziś Biblioteka Elbląska z bogatym zbiorem starodruków), Brama Targowa (XIV w.), były kościół podominikański pw. Najświętszej Marii Panny (dziś szeroko znane poza Polską Centrum Sztuki Galeria El). Wśród bogatych zbiorów Elbląskiego Muzeum można obejrzeć kilkaset tysięcy eksponatów pochodzących z wykopalisk archeologicznych prowadzonych na Starym Mieście i na terenie dawnej osady TRUSO (VIII-X w., odkryta w 1982 r. w Janowie koło Elbląga, nad jeziorem Drużno). Elbląg to nie tylko coraz bardziej znaczący ośrodek turystyczny. Miasto stwarza doskonałe warunki dla inwestorów. Funkcjonuje tu Specjalna Strefa Ekonomiczna, na powierzchni 70 ha powstaje Elbląski Park Technologiczny, są tu dobre rozwiązania komunikacyjne, nowe terminale portowe i modernizowane szlaki drogowe.

MIASTO I GMINA TOLKMICKO


Tereny gminy zajmują atrakcyjną środkową część południowo-wschodniego wybrzeża Zalewu Wiślanego. Na obszarze gminy znajduje się szczególnie piękny "Park Krajobrazowy Wysoczyzny Elbląskiej" z dorodnymi drzewostanami, bardzo urozmaiconymi terenami, bogatą fauną i florą. Są tu wzgórza porośnięte kilkusetletnim lasem, poprzecinane licznymi głębokimi wąwozami, którymi płyną malownicze strumienie i potoki. Krajobraz gminy przypomina miejscami tereny górskie. Znajdują się tu liczne pomniki przyrody, m.in.: Dąb Bażyńskiego (o obwodzie 10 m) i głaz (o obwodzie 14,5 m) w Kadynach oraz głaz w Świętym Kamieniu (o obwodzie 14 m). Szczególnie interesujące obiekty historyczne znajdują się w mieście Tolkmicku oraz w Kadynach, Łęczu, Suchaczu, Krzyżewie i Chojnowie. Na wybrzeżu Zalewu jest kilka portów i przystani wykorzystywanych głównie przez rybaków i żeglarzy. Gmina posiada ciekawe tereny pod inwestowanie, zwłaszcza w pasie przyzalewowym. Przyjazd do gminy Tolkmicko umożliwia poznanie interesujących obiektów kultury materialnej, niezwykle bogatej i unikalnej przyrody oraz uprawianie sportów wodnych.
Tolkmicko. Miasto nad Zalewem Wiślanym. Siedziba władz miasta i gminy z dobrze rozwiniętym rybołówstwem i przemysłem spożywczym. Warto tu zwiedzić przede wszystkim domy staromiejskie, kościół pw. św. Jakuba Apostoła (XIV w.), basztę gotycką (XIV w.), kaplicę cmentarną, budynek stacji kolejowej, wały Tolkmita. Miasto posiada bazę hotelowo-gastronomiczną, port pasażerski, jachtowy i rybacki.
Kadyny. Osada z bogatą historią i wielką ilością obiektów zabytkowych. Wśród nich są m.in.: zespół pałacowo-parkowy z oranżerią (XVII w.), kaplica z 1680 r., klasztor franciszkanów (XVII w.), obiekty stadniny koni, liczne domy mieszkalne i użytkowe. W Kadynach znajdują się dobre hotele, gospodarstwa agroturystyczne, zakłady gastronomiczne, dwie plaże, stadnina koni. Na uwagę zasługuje unikalna przyroda (m.in. potężne lasy bukowe, jeleń sika oraz wspomniane już - głaz narzutowy o obwodzie 14,5 m i Dąb Bażyńskiego o obwodzie 10 m). W Kadynach organizowane są zawody sportowe i plenery artystyczne.
Suchacz. Osada na trasie Kadyny - Elbląg. Posiada piękne miejsca widokowe, port rybacki, przystań żeglarską oraz kilka budynków zabytkowych.
Chojnowo. To wieś pomiędzy Tolkmickiem a Pogrodziem, słynąca z dużej ilości niezwykle ciekawych kapliczek.
Łęcze. Wieś z domami podcieniowymi, zabytkowym kościołem, oryginalną zabudową oraz resztkami wiatraka.

MIASTO I GMINA FROMBORK


Miasto i gmina turystyczno-rolnicza leżąca na pograniczu Wysoczyzny Elbląskiej, Pobrzeża Staropruskiego i Równiny Warmińskiej. Dominującą rolę w turystyce odgrywa miasto Frombork określane "Perłą północy" lub "Grodem Kopernika". Miasto posiada niezwykle ciekawą historię i liczne unikalne zabytki. Jego lata świetności przypadają na XVI i XVII wiek. Przez 33 lata żył tutaj i prowadził badania Mikołaj Kopernik. We Fromborku napisał dzieło De revolutionibus orbium caelestium. W Katedrze Fromborskiej spoczywają jego prochy. W mieście obowiązkowo trzeba zwiedzić Wzgórze Katedralne zaliczane do najwyższej klasy światowych dóbr architektonicznych. W jego skład wchodzą m.in.: wspaniała gotycka katedra (1388 r., najsłynniejsze w kraju organy, 23 ołtarze, piękne stalle), dawny pałac biskupi (obecnie Muzeum Mikołaja Kopernika), dzwonnica zwana Wieżą Radziejowskiego (z planetarium, wahadłem Foucaulta i tarasem widokowym), Wieża Kopernika, obserwatorium astronomiczne. Liczne zabytki znajdują się również poza Wzgórzem. To m.in.: kanonie, neogotycki kościół ewangelicki, budynek Wieży Wodnej (1571 r.), budynek dawnego szpitala Św. Ducha (XIV-XVII w., dziś Muzeum Medycyny). Frombork dysponuje dobrą infrastrukturą turystyczną, portem pasażerskim i jachtowym. Co roku odbywają się tu międzynarodowe festiwale organowe, spektakle plenerowe, teatralne oraz regaty żeglarskie. Z nadzalewowego klifu i wież na Wzgórzu Katedralnym można podziwiać rozległe, przepiękne dalekie krajobrazy. Przez Frombork przebiegają liczne szlaki turystyczne. Miasto stwarza bardzo korzystne warunki dla inwestorów. Istnieją tu zasoby naturalne umożliwiające organizację uzdrowiska.

MIASTO BRANIEWO


To miasto założone w XII wieku na Wybrzeżu Staropruskim, przy dolnym odcinku rzeki Pasłęki, posiada wspaniałą przeszłość naukową, kulturalną i gospodarczą (od XIV w. istniał tu port z własną flotą). Dziś jest to ośrodek administracyjny, usługowy i przemysłowy liczący około 20 tysięcy mieszkańców. W Braniewie znajdują się liczne obiekty dziedzictwa kultury materialnej z dawnych wieków świetności. Na uwagę zasługują szczególnie: kościół gotycki pw. św. Katarzyny (XIV-XV w.), zespół klasztorny ss. Katarzynek, barokowy kościół pw. Krzyża Świętego zbudowany na planie krzyża greckiego (XVIII w.), zespół obiektów dawnego Collegium Hosianum, układ przestrzenny Starego Miasta, wieża bramna zamku biskupiego, kościół klasycystyczny (XIX w.), spichlerz o konstrukcji ryglowej, zabudowania stadniny koni i wiele innych. W pobliżu miasta znajdują się cenne tereny przyrodnicze, w tym ostoje ptactwa i bobrów. Niezwykle urokliwa i cenna przyrodniczo jest rzeka Pasłęka. Przez miasto przebiega szereg tras turystycznych pieszych, rowerowych i wodnych. Na turystę czeka znaczna baza hotelowa. Inwestorom oferowane są atrakcyjne tereny pod inwestycje. Rozwojowi Braniewa sprzyjają przejścia graniczne kolejowe i drogowe oraz dobre skomunikowanie z centrum Polski, Federacją Rosyjską i dalszymi krajami nadbałtyckimi.

GMINA ELBLĄG


Gmina obejmuje tereny na pograniczu Żuław Wiślanych i Wysoczyzny Elbląskiej, co sprawia, że skupia w sobie elementy charakterystyczne dla obszarów gmin nadzalewowych. Na terenie gminy Elbląg znajdziemy unikalne ziemie żuławskie i tereny wyżynne, depresję i krajobrazy górskie, wyjątkowo cenną przyrodę, piękne lasy, wielką ilość wód i liczne obiekty dziedzictwa kulturowego. Znajdują się tu: rezerwat ornitologiczny "Jezioro Drużno" (221 gatunków ptaków), który ze względu na unikalność fauny i flory podlega ochronie zgodnie z konwencją RAMSAR oraz wpisany jest do europejskiej sieci Obszarów Specjalnej Ochrony w programie NATURA 2000 jako światowe dziedzictwo przyrodnicze, rezerwat ornitologiczny "Zatoka Elbląska" (222 gatunki ptaków), miejsce pradawnej osady TRUSO (odkrytej w Janowie pod Elblągiem), ośrodek rekreacyjny "Mała Holandia", najniższy punkt w Polsce 1,8 m p.p.m. w Raczkach Elbląskich, a także domy podcieniowe, cmentarze pomennonickie, obiekty sakralne. Jedną z wyjątkowych atrakcji stanowi rejs Kanałem Elbląskim z Elbląga do Ostródy - płynące statki pokonują 100-metrową różnicę poziomów terenów dzięki unikatowym w skali światowej pochylniom. W ciszy i spokoju można też uprawiać sporty wodne i wędkarskie na licznych kanałach (m.in. Kanał Jagielloński) i rzekach (m.in. Nogat, Fiszewka, Elbląg). Na terenie gminy znajdują się różne szlaki turystyczne, hotele, motele i gospodarstwa agroturystyczne. Siedzibą władz gminy jest miasto Elbląg. Inwestorom gmina oferuje atrakcyjne tereny. Gmina skupia duży potencjał usługowo-wytwórczy głównie w bezpośrednim sąsiedztwie Elbląga.


 

Komunalny Związek Gmin Nadzalewowych, 82-300 Elbląg, ul. Portowa 1
www.zalew.org.pl e-mail: zalew@zalew.org.pl
Telefon: (055) 232-95-03 Fax: (055) 234-46-31